Maket tren sözlüğü

Paralel hattan armut hattına kadar tüm maket tren ve demiryolu terimleri — anlaşılır açıklamalar ve şematik ray planı çizimleriyle.

M

Makas

Makas bir rayı iki yöne ayırır: Doğru yoldan, yapısına göre sola ya da sağa sapan yol ayrılır. Hareketli makas dilleri…

Makas dili

Makas dilleri, bir makasın hareketli, sivriltilmiş iki ray demiridir. Konumlarına göre bir ya da öbür ana raya yaslanır…

Makas dizisi

Makas dizisi, araçları paralel hatlara dağıtan, art arda dizilmiş birkaç makastan oluşur; her istasyon girişindeki…

Makas göbeği

Makas göbeği, bir makasta ya da kruvazmanda iki ray demirinin kesiştiği noktadır. Model makaslarda iletken (polarize)…

Makas motoru

Makas motoru makası uzaktan kurar: elektromanyetik olarak, motorla ya da servoyla. Masa altı motorlar taban tahtasının…

Makaslar bölgesi

Makaslar bölgesi, bir istasyonun girişindeki makas alanıdır; hat burada istasyon raylarına dağılır. Tasarımı, olası…

Makastan geçiş yönü (uçtan / topuktan geçiş)

Makastan geçiş yönü, bir trenin makasa hangi yönden girdiğini anlatır. Uçtan geçiş (facing), trenin dil tarafından…

Maket kenarı

Maket kenarı, taban tahtasının dış sınırıdır — model ile yer arasındaki sınır. Planlama açısından önemlidir, çünkü…

Maket şekli (dikdörtgen, L, U)

Maket şekli, maketin taban şeklini tanımlar: Dikdörtgen tahta klasiktir; L ve U biçimleri duvarları ve oda köşelerini…

Manevra

Manevra, tek tek araçların ve vagon gruplarının tren seferi dışında hareket ettirilmesidir: vagon dağıtmak, tren…

Manevra çekme hattı (çekme hattı)

Manevra çekme hattı, bir istasyonun ya da yan hat grubunun kenarındaki bir kör yoldur; manevra lokomotifi vagon…

Minimum yarıçap

Minimum yarıçap, bir aracın ya da maketin kaldırabildiği en küçük yarıçaptır. Üreticiler araçlar için geçilebilir bir…

Modül / segment

Modül ve segment yapım tarzı, maketi taşınabilir parçalara böler. Segmentler, sabit bir maketin kendine özgü…

Müselles hattı

Müselles hattı (üçgen hat), üç hattı üç makasla bir üçgende birleştirir. Yan etkisi: Üçgeni baştan sona geçen araçlar…

T

Taban tahtası

Taban tahtası, rayların ve peyzajın üzerinde oluştuğu, maketin temel yüzeyidir. Trackplanner’da şeklini dikdörtgen, L…

Tampondan tampona uzunluk (LüP)

Tampondan tampona uzunluk, bir aracın tampon kenarından tampon kenarına toplam uzunluğudur — üretici kataloglarındaki…

Taşıyıcı iskelet

Taşıyıcı iskelet maketi taşır: çerçeve, ayaklar, profil kaburgaları, ray yatakları. Sağlam, burulmaya dayanıklı bir…

Tepe kurbu/dere kurbu

Tepe kurbu ve dere kurbu, boy kesitteki dikey bir geçişin iki biçimidir: Tepe kurbu rampadan düz hatta (ya da inişe)…

Terminal istasyon

Terminal istasyonda bütün raylar hat sonu tamponunda biter — trenler ileri girer, geri geri (ya da lokomotif öbür uca…

Teslim hattı (interchange)

Teslim hattı (İng. interchange), vagonların modellenen maket ile “dünyanın geri kalanı” arasında el değiştirdiği yerdir…

Testere dişi iltisak hattı (zikzak hat)

Testere dişi (switchback) iltisak hattında bir yükleme rayına ancak yön değiştirerek ulaşılır: Tren ayrılma noktasını…

Transbordör

Transbordör, araçları paralel raylar arasında yana kaydırır — döner köprü gibi dönmek yerine platform enine hareket…

Travers

Traversler, ray demirlerinin altındaki enine taşıyıcılardır; hat açıklığını korur ve yükü zemine aktarırlar. Model…

Tren dizisi (katar)

Tren dizisi, lokomotif(ler) ve vagonlardan oluşan sabit bir düzendir. Planlama için en çok toplam uzunluğu önemlidir:…

Tren uzunluğu

Tren uzunluğu, bir tren dizisinin toplam uzunluğudur (tampondan tampona uzunlukların toplamı). Tutarlı maketler için…

TT

TT ölçeği (1:120, hat açıklığı 12 mm, “Table Top”) H0 ile N arasında yer alır: Aynı alana H0’a göre belirgin biçimde…

Tünel

Tünel hattı “dağın” içinden gizli olarak geçirir — maket trende çoğu zaman peyzaj taklidinden çok armut hatları, gizli…

Ölçekler, küçültme oranı ve dönemler

0 ölçeği

0 ölçeği (1:45, hat açıklığı 32 mm) teneke oyuncak döneminin standart boyutuydu; bugün büyük ve çok ayrıntılı modeller…

1 ölçeği

1 ölçeği (1:32, hat açıklığı 45 mm) maket trenin en üst sınıfı sayılır: büyük, ağır, emek isteyen modeller, kimi gerçek…

Dar hat (H0e, H0m)

Dar hatlı demiryollarının hat açıklığı, gerçekte standart hattan daha küçüktür (örneğin 750 mm veya 1000 mm). Modelde…

Dönem

Dönemler (I ile VI arası) demiryolu tarihini zaman dilimlerine ayırır: eyalet demiryolları döneminden (I. dönem)…

G (bahçe treni)

G ölçeği (45 mm’lik ray üzerinde yaklaşık 1:22,5) bahçe trenidir: açık havada çalışmak için yapılmış, güneşe, yağmura…

H0 (HO)

H0 ölçeği (Almancada “Halb-Null”, yani “yarım sıfır” diye okunur; 1:87, hat açıklığı 16,5 mm) açık ara en yaygın maket…

Hat açıklığı

Hat açıklığı, iki ray demirinin iç kenarları arasındaki mesafedir. Gerçek demiryolunda standart hat açıklığı 1435…

N

N ölçeği (1:160, hat açıklığı 9 mm) en yaygın ikinci ölçektir: H0’ın yaklaşık yarısı kadardır, aynı maket alanın kabaca…

OO (İngiliz)

OO ölçeği (1:76) H0 ile aynı 16,5 mm’lik rayda çalışır, ama araçlar biraz daha büyüktür. Tarihsel olarak gelişmiş…

Ölçek (H0, TT, N, Z, G)

Ölçek, bir maket trenin normlarla belirlenmiş boyut sınıfını gösterir; küçültme oranını ve hat açıklığını birlikte…

Ölçek oranı

Ölçek oranı, gerçek tren ile model arasındaki küçültme oranını verir. H0’da (1:87) maketteki 1 cm gerçekte 87 cm’ye…

TT

TT ölçeği (1:120, hat açıklığı 12 mm, “Table Top”) H0 ile N arasında yer alır: Aynı alana H0’a göre belirgin biçimde…

Z

Z ölçeği (1:220, hat açıklığı 6,5 mm) yaygın ölçeklerin en küçüğüdür; Märklin 1972’de “mini-club” adıyla piyasaya…

Ray malzemesi ve ray geometrisi

Açıklık yüksekliği (geçiş yüksekliği)

Açıklık yüksekliği (geçiş yüksekliği de denir), ray demirinin üst yüzeyi ile üstündeki şey arasındaki dikey mesafedir:…

Balast (balastlı ray)

Balast, rayın altındaki kırma taş yataktır. Balastlı raylar (örneğin Märklin C rayı, Roco geoLine, Kato Unitrack) sabit…

Dönüş rayı (kurp)

Dönüş rayı, sabit yarıçaplı ve sabit yay açılı (örneğin 30°) kavisli bir ray parçasıdır. Ray sistemleri, paralel…

Düşey kurp

Düşey kurp, farklı eğimdeki iki ray kesimi arasındaki yuvarlatılmış geçiştir: bir rampanın dibinde (dere kurbu) ve…

Düz ray

Düz ray parçası her ray sisteminin temel elemanıdır ve sistemin makas ve paralel hat ölçüleriyle tamamlanan birkaç…

Eğim

Eğim, bir rayın ne kadar yükseldiğini gösterir: yüzde değeri olarak (hat uzunluğu başına yükseklik kazancı, örneğin %3…

Esnek ray (flex ray)

Esnek ray, serbestçe şekil verilebilen ve istenen uzunlukta kesilebilen bükülebilir bir ray parçasıdır (çoğunlukla…

Gabari

Gabari, araçların geçebilmesi için rayın çevresinde boş kalması gereken alandır: yanlarda (tünel duvarları, sinyaller,…

Geçiş eğrisi

Geçiş eğrisi, düz hat ile daire yayı arasında yumuşak bir geçiş sağlar: Eğrilik birden başlamaz, giderek artar. Gerçek…

Hat eksenleri arası mesafe (paralel hat mesafesi)

Hat eksenleri arası mesafe, iki paralel hattın orta çizgileri arasındaki mesafedir. Her ray sisteminin standart bir…

Hat sonu tamponu

Hat sonu tamponu, bir kör yolun sonundaki engeldir: Araçların rayın ucundan öteye yuvarlanmasını önler. Ray planında…

Minimum yarıçap

Minimum yarıçap, bir aracın ya da maketin kaldırabildiği en küçük yarıçaptır. Üreticiler araçlar için geçilebilir bir…

Ray

Ray, demiryolunun yoludur: traversler üzerinde sabit aralıkla (hat açıklığı) tutulan iki ray demiri. Maket trende…

Ray birleştirici

Ray birleştiriciler, iki ray parçasının ray demiri uçlarını mekanik ve elektriksel olarak bağlayan küçük metal ya da…

Ray demiri (ray profili)

Ray demiri, tekerleklerin üzerinde döndüğü çelik ya da alpaka profildir. Model raylar profil yüksekliğine göre ayrılır…

Ray sistemi

Ray sistemi, bir üreticinin birbirine uyumlu, sabit geometri ızgarasına sahip ray yelpazesidir: Yarıçaplar, uzunluklar,…

S kurp

S kurp, ters yönde kıvrılan iki dönüş doğrudan birleştiğinde oluşur: Tren ara aliyman olmadan hemen karşı yöne…

Tepe kurbu/dere kurbu

Tepe kurbu ve dere kurbu, boy kesitteki dikey bir geçişin iki biçimidir: Tepe kurbu rampadan düz hatta (ya da inişe)…

Travers

Traversler, ray demirlerinin altındaki enine taşıyıcılardır; hat açıklığını korur ve yükü zemine aktarırlar. Model…

Vagon ayırma rayı

Vagon ayırma rayı, kuplörleri belirli bir noktada ayırır: mekanik olarak bir rampa ile ya da elektromanyetik olarak bir…

Yarıçap (nominal yarıçap)

Bir dönüş rayının yarıçapı, nominal yarıçap olarak ray eksenine göre verilir; üreticiler de böyle belirtir. Küçük…

Makaslar ve kruvazmanlar

Basit çapraz makas (yarım İngiliz makası)

Basit çapraz makas kruvazmanı ve makası birleştirir: Kesişmenin yanında iki hat arasında yalnızca bir bağlantı yönü…

Dönüşlü makas

Dönüşlü makas tamamen kurp içinde yer alır: Doğru yol da sapan yol da kavislidir (iç ve dış kurp). Hattın düzleşmesine…

Hüzme (hat hüzmesi)

Hüzme, bir makas dizisinden çıkan paralel hatlar demetidir; bir arpın telleri gibi. Tipik kullanım yerleri: istasyon…

İngiliz makası (tam çapraz makas)

İngiliz makası bir kruvazmanı dört makas dili çiftiyle birleştirir: Araçlar iki hattı kesip geçebilir ve aralarında iki…

Kruvazman

Kruvazmanda iki hat kesişir, ama bir araç birinden öbürüne geçemez; hareketli dil yoktur. Kruvazmanlar, ray sisteminin…

Makas

Makas bir rayı iki yöne ayırır: Doğru yoldan, yapısına göre sola ya da sağa sapan yol ayrılır. Hareketli makas dilleri…

Makas dili

Makas dilleri, bir makasın hareketli, sivriltilmiş iki ray demiridir. Konumlarına göre bir ya da öbür ana raya yaslanır…

Makas dizisi

Makas dizisi, araçları paralel hatlara dağıtan, art arda dizilmiş birkaç makastan oluşur; her istasyon girişindeki…

Makas göbeği

Makas göbeği, bir makasta ya da kruvazmanda iki ray demirinin kesiştiği noktadır. Model makaslarda iletken (polarize)…

Makas motoru

Makas motoru makası uzaktan kurar: elektromanyetik olarak, motorla ya da servoyla. Masa altı motorlar taban tahtasının…

Makastan geçiş yönü (uçtan / topuktan geçiş)

Makastan geçiş yönü, bir trenin makasa hangi yönden girdiğini anlatır. Uçtan geçiş (facing), trenin dil tarafından…

S makas (paralel hatlar arası geçiş)

S makas, iki paralel hattı ters yönlü iki makasla bağlar; böylece trenler hat değiştirebilir. Art arda dizilmiş,…

Üç yollu makas

Üç yollu makas iki makası tek bir ray parçasında birleştirir: Doğru yoldan hem sola hem sağa ayrılır, ayrıca doğru yol…

Y makas

Y makasta (simetrik makas) iki yol da simetrik olarak sola ve sağa ayrılır; düz bir doğru yol yoktur. Bir hattı az yer…

Ray figürleri ve maket şekilleri

Ara istasyon

Ara istasyonda hat iki tarafta da devam eder — trenler durur ve aynı yönde yoluna devam eder. En yaygın istasyon…

Armut hattı (lup)

Armut hattı, bir rayı 180°’lik bir halkayla kendi üzerine geri getirir — tren ters yönde aynı raya döner. İşletme…

Dolaşma hattı

Dolaşma hattı, lokomotifin kendi treninin çevresinden dolaşıp öbür uca geçmesini sağlar — terminal istasyonda ve…

Döner köprü

Döner köprü, lokomotifleri bir platform üzerinde döndürür ve ışınsal dizilmiş raylara dağıtır — klasik olarak lokomotif…

Faydalı uzunluk

Faydalı uzunluk, bir rayın trenler için gerçekten kullanılabilen kısmıdır — makasların limit işaretleri arasında ya da…

Gizli istasyon

Gizli istasyon (görünmeyen bekleme hatları), gözden saklı bir yan hat grubudur — maketin altında, dekorun arkasında ya…

Helezon (spiral)

Helezon, rayı birkaç tur boyunca spiral biçiminde yukarı ya da aşağı taşır — katları birbirine bağlamanın en az yer…

İltisak hattı (fabrika bağlantısı)

İltisak hattı bir “müşteriyi” — fabrika, yükleme alanı, yük ambarı, liman — hatta ya da istasyona bağlar. İltisak…

Köpek kemiği

Köpek kemiği, ortasından sıkıştırılmış bir ovaldir: uçlarda iki dönüş, aralarında birbirine çok yakın uzanan ve çift…

Kör yol (çıkmaz hat)

Kör yol, hat sonu tamponunda biter — tek bir girişi vardır. Kör yollar, yan hatların, yükleme raylarının ve terminal…

Limit işareti

Limit işareti, bir makasta ya da kruvazmanda, bir aracın bir rayda, öteki (ayrılan) rayın gabarisine taşmadan…

Lokomotif bakım atölyesi (loko bakım atölyesi)

Lokomotif bakım atölyesi, lokomotiflerin bağlı olduğu birimdir: bakım, kömür ikmali, su ikmali, onarım, park. Tipik…

Lokomotif deposu (dairesel lokomotif deposu)

Lokomotif deposu, lokomotiflerin evidir. Dairesel lokomotif deposu, depo raylarını bir döner köprünün çevresinde daire…

Makaslar bölgesi

Makaslar bölgesi, bir istasyonun girişindeki makas alanıdır; hat burada istasyon raylarına dağılır. Tasarımı, olası…

Manevra çekme hattı (çekme hattı)

Manevra çekme hattı, bir istasyonun ya da yan hat grubunun kenarındaki bir kör yoldur; manevra lokomotifi vagon…

Müselles hattı

Müselles hattı (üçgen hat), üç hattı üç makasla bir üçgende birleştirir. Yan etkisi: Üçgeni baştan sona geçen araçlar…

Noktadan noktaya maket (point-to-point)

Noktadan noktaya makette trenler tur atmak yerine bir uç noktadan ötekine gider (örn. terminal istasyondan terminal…

Oval

Oval, en basit kapalı ray figürüdür: düz raylarla birleştirilmiş iki yarım daire. Neredeyse her başlangıç seti bir oval…

Paralel hat

Paralel hat, mevcut bir rayın yanında, hat eksenleri arasında sabit bir mesafeyle uzanır — ikinci hat rayı, istasyon…

Ray planı

Ray planı, bir demiryolu maketinin kuş bakışı, ölçekli çizimidir: raylar, makaslar, taban tahtası, çoğu zaman binalar…

Sayding (karşılaşma yolu)

Sayding, kesintisiz ana hatta paralel uzanır ve her iki ucundan makaslarla bağlanır. Bir tren durup karşı yönden ya da…

Segment döner köprü

Segment döner köprü, döner köprünün küçük kardeşidir: Platform tam daire yerine yalnızca bir daire dilimini tarar. Az…

Terminal istasyon

Terminal istasyonda bütün raylar hat sonu tamponunda biter — trenler ileri girer, geri geri (ya da lokomotif öbür uca…

Teslim hattı (interchange)

Teslim hattı (İng. interchange), vagonların modellenen maket ile “dünyanın geri kalanı” arasında el değiştirdiği yerdir…

Testere dişi iltisak hattı (zikzak hat)

Testere dişi (switchback) iltisak hattında bir yükleme rayına ancak yön değiştirerek ulaşılır: Tren ayrılma noktasını…

Transbordör

Transbordör, araçları paralel raylar arasında yana kaydırır — döner köprü gibi dönmek yerine platform enine hareket…

Yan hat

Yan hatta, o an çalışmayan lokomotifler, vagonlar ya da bütün trenler park eder. Çoğu zaman bir kör yoldur: yalnızca…

Demiryolu araçları ve işletme

Analog ve dijital işletim

Analog işletimde ray gerilimi bir akım devresindeki bütün lokomotifleri birlikte kontrol eder; birden fazla tren için…

Demiryolu araçları

Demiryolu araçları (çeken ve çekilen araçlar), raylar üzerinde hareket eden her şeyin toplu adıdır: lokomotifler,…

İki raylı / üç raylı (orta raylı)

İki raylı sistemde (doğru akım, örn. Piko, Roco, Fleischmann) akım iki ray demiri üzerinden akar — kutuplara bağlıdır,…

Katener

Katener, elektrikli lokomotifleri kontak teli üzerinden besler. Maket trende çoğu zaman yalnızca görsel olarak taklit…

Kısa kuplör mekanizması (kısa kuplör kulisi)

Kısa kuplör, komşu vagonları düz rayda birbirine yakın tutar, ama kurpta aradaki mesafenin kendiliğinden büyümesine…

Kuplör

Kuplör, araçları birbirine bağlayarak tren oluşturur. Modelde birçok sistem vardır (halkalı kuplör, pençe kuplör,…

Lokomotifin dolaşması

Lokomotifin dolaşması, lokomotifi treninin bir ucundan öbür ucuna götürmek demektir — örneğin gelen bir treni ters…

Manevra

Manevra, tek tek araçların ve vagon gruplarının tren seferi dışında hareket ettirilmesidir: vagon dağıtmak, tren…

Parça listesi

Parça listesi (İngilizce BOM, Bill of Materials), bir ray planındaki bütün ürünleri miktarlarıyla listeler: her ray…

Tampondan tampona uzunluk (LüP)

Tampondan tampona uzunluk, bir aracın tampon kenarından tampon kenarına toplam uzunluğudur — üretici kataloglarındaki…

Tren dizisi (katar)

Tren dizisi, lokomotif(ler) ve vagonlardan oluşan sabit bir düzendir. Planlama için en çok toplam uzunluğu önemlidir:…

Tren uzunluğu

Tren uzunluğu, bir tren dizisinin toplam uzunluğudur (tampondan tampona uzunlukların toplamı). Tutarlı maketler için…